Esmeray, Arapça esmer ile Türkçe ay sözcüklerinin birleşimidir. Nişanyan Adlar'a göre esmer, Arapçada “esmer, koyu tenli” demektir, özgün yazımı أسمر biçimindedir ve sahabe kuşağında görülen adlardandır. Ay ise kadın adlarında kimi zaman “ışık, aydınlık” anlamı taşır, kimi zaman yalnızca kadınlık belirtisi olarak eklenir. Kayıttaki en önemli not, adın yaygınlaşmasıyla ilgilidir: Esmeray, Afrika kökenli oyuncu ve şarkıcı Esmeray'ın (1949–2002) etkisiyle 1975'ten sonra sevilen bir ad olmuştur. TDK sözlüğü adı “esmer, koyu buğday tenli, kara saçlı kadın” diye açıklar.
Anlamı bir ten rengini anlattığı için ad, doğrudan bir görünüş betimlemesi gibi duyulabilir. Es-me-ray diye üç hecede okunur; benzer isimler arasındaki Güzelay ve Gülenay da ay ile biten kadın adlarıdır.