Nurbanu, Arapça nur (ışık) ile Farsça bânû (hanım) sözcüklerinden oluşur; Nişanyan Adlar anlamı “ışık hanım, nurlu hanım” diye verir. TDK sözlüğü de adı “yüzü nurlu, aydınlık hanım” diye açıklar. Nişanyan'a göre ad, Sultan III. Murad'ın annesinin adıdır; onun aslen Ege'deki Paros adasının Venedikli yönetici ailelerinden birinin kızı olduğu anlatılır. Nuriban biçimi ise Diyarbakır ve Batman'da Türkçe konuşulan çevrelerde tipiktir.
Osmanlı tarihini bilenler bu adı önce III. Murad'ın annesi olan valide sultanla birlikte hatırlar. Üç hecede okunur (Nur-ba-nu) ve ek alırken araya y girer: Nurbanu'ya, Nurbanu'nun. Benzer isimler arasındaki Nurhanım ve Nurkadın da aynı “nurlu hanım” fikrini, ikinci öğeyi Türkçe hanım ve kadın sözcükleriyle kurarak taşır.