Hilmi, Arapça ḥilm sözcüğüne nispet eki -î getirilerek kurulmuştur ve “hilim sahibi, yumuşak huylu” anlamını taşır. Nişanyan Adlar'daki karşılık “yumuşak, nazik”tir. Kubbealtı Lugatı hilm'i huy yumuşaklığı diye tanımlar: öfke ve hiddet gerektiren bir durumda bile kendini yenip sakin ve serinkanlı kalabilmek. Sözlüğün karşıt olarak gösterdiği sözcükler hiddet ve öfkedir. Eşrefoğlu Rûmî, gönlü huzura ermiş kişinin güzel huyları arasında hayâ, cömertlik ve alçakgönüllülükle birlikte hilmi de sayar.
Kubbealtı'nın aktardığı tasavvufi bir açıklama hilm ile sabır arasındaki farkı da anlatır: sabır hoşa gitmeyen bir şeye katlanmaktır, hilm ise intikam alabilecek güçteyken bir lütuf olarak affetmeyi seçmektir. Aynı kökten gelen Halim adı da yumuşak huylu kişiyi anlatır. Hil-mi diye iki hecede söylenir.