Hilkat, Arapça χilḳa(t) sözcüğünden gelir ve yaratılış demektir. Nişanyan Sözlük sözcüğü χalaḳa “yarattı” fiilinden türemiş bir ad olarak açıklar; ikinci anlamı yaradılış, tabiattır. Türkçedeki erken örneklerden biri 1387 tarihli Kıpçakça İrşadü'l-Mülûk ve's-Selâtîn'dedir; orada yeni doğan bir çocuğun saç, göz ve kulak gibi yaratılış özelliklerinden söz edilir. Nişanyan Adlar'daki karşılığı da kısaca “yaratılış”tır.
Kubbealtı Lugatı iki anlamı sıralar: yaratma, yaratılma ve sonradan kazanılmayıp doğuştan gelen hal. Sözlükte geçen hilkat garibesi deyimi ise mecazen tuhaf, acayip kişi ya da şey için kullanılır; adın gündelik dilde bu kalıpla anılabileceğini bilmek iyi olur. Hem kız hem erkek çocuklara verilebilen Hilkat, Hürmet ve Hayret gibi t ile biten iki heceli Arapça adlarla aynı ses yapısını taşır.