Cumhuriyet, Nişanyan Adlar'a göre 18. yüzyılda Arapça cumhûr (topluluk, halk) sözcüğünden, Fransızca république sözcüğünün karşılığı olarak türetilmiş bir Osmanlı Türkçesi sözcüğüdür; özgün yazımı جمهورية biçimindedir. Yani sözcük Arapçadan gelir ama bu anlamıyla Osmanlı aydınlarının buluşudur. Kayda göre ad en çok Urfa ve Mardin'de, hem erkekler hem kadınlar için kullanılır.
Dört heceye yayılan Cumhuriyet, Cum-hu-ri-yet diye söylenir ve on harften oluşur. Bir yönetim biçiminin adı olduğundan siyasi bir anma ya da bağlılık anlamı taşır. Uzunluğu nedeniyle kısa bir soyadıyla daha rahat söylenir. Aynı kökten kısa biçim Cumhur'dur.