Kurtulmuş, kurtulmak fiilinin “-muş” ekli geçmiş zaman biçimidir; ad olarak “kurtulmuş, kurtarılmış kişi” anlamına gelir. Nişanyan Adlar adı Türkçe kaydeder ve kurtarılmış diye çevirir. Nişanyan Sözlük kurtulmak fiilini Eski Türkçe kutrul-, kurtul- ya da kutul- biçimlerine bağlar; sözlüğe göre fiilin aslı büyük olasılıkla kutrul- idi ve kurtul- biçimi seslerin yer değiştirmesiyle oluştu. Bu kök, talihli olmak, kutlanmak anlamlarıyla ilişkilendirilen kutur- fiiline gider. Divanü Lugati't-Türk'te “adam sıkıntıdan kurtuldu” anlamında bir örnek cümle bulunur.
Türkiye'de daha çok soyadı olarak tanınır; ad ile soyadının aynı olmaması için bu ayrıntıyı bilmek işe yarar. “Kur-tul-muş” diye üç hecede okunur. Benzer isimler arasındaki Tandoğmuş da aynı “-muş” ekiyle kurulmuş bir addır.