İlmiye, Arapça ʿilm (bilgi) sözcüğünden gelen bir kadın adıdır; özgün yazımı عِلْمية biçimindedir ve Nişanyan Adlar anlamını “bilgili, okumuş” diye verir. TDK sözlüğü sözcüğün din bilginleri topluluğu anlamını öne çıkarır; Osmanlıda kadı, müderris ve müftülerin oluşturduğu sınıfa ilmiye denirdi. Nişanyan'ın notu kullanım konusunda bir ayrım yapar: örneklerin bir kısmını oluşturan Balkan göçmenlerinde ad Hilmiye'nin bir çeşididir. Öteki bölgelerde ise asıl anlamının kastedildiği varsayılmalıdır.
Hilmiye ile tek harf farkı bulunduğundan nüfus kaydında hangisinin yazıldığına dikkat etmek gerekir. İl-mi-ye üç hecelidir; -iye sonu Arapça kökenli kadın adlarında sık görülen bir kalıptır. Benzer isimler arasındaki Kudsiye, Vehbiye ve Zühtiye aynı kalıpta kurulmuştur.