Akata, ak ve ata sözcüklerinden kurulmuş bir erkek adıdır. Ak, Ana Türkçe *āk sözcüğüne dayanır; beyaz anlamının yanında temiz ve dürüst anlamları da vardır. Ata, Osmanlıcadaki “baba” anlamlı ata üzerinden Ana Türkçe *ata'ya uzanır; Eski Türkçede de aynı biçimde geçer. Bugün ata, soy büyüğü, dede ve öncü anlamlarını taşır. Birlikte “temiz ata” ya da temiz atalardan gelen kişi anlamı çıkar; TDK'nin açıklaması da bu yöndedir.
Ata, Türkiye'de Atatürk için kullanılan bir hitap olarak da bilinir; Vikisözlük bu kullanımı ayrıca kaydeder. Akata üç hecede okunur (A-ka-ta) ve açık hecelerle ilerlediği için çocukların da kolayca söyleyebileceği bir addır. Sonu ünlüyle bittiğinden ekler kaynaştırma sesiyle gelir: Akata'ya, Akata'nın. Benzer isimler arasındaki Akatay ve Akağan ak ile başlayan yakın adlardır.