Başdemir, baş ve demir sözcüklerinden kurulmuştur. Demir, Ana Türkçe *temür sözcüğünden gelir; Osmanlıcada demir, demür ve temür biçimleri birlikte kullanılmış, Timur adı da aynı kökün ikizi olarak yaşamıştır. Vikisözlük demir'i tek başına bir erkek adı ve soyadı olarak da kaydeder. Baş ise önder, ileri gelen anlamlarını taşır. TDK'nin kaydı adı çevresinde itibar gören, sözü dinlenen biri diye yorumlar; baş'ın önderlik anlamı ile demir'in sağlamlık çağrışımı birlikte bu yorumu destekler.
Ş ile d arka arkaya geldiği için hızlı konuşmada ad “Baştemir” gibi duyulabilir; benzer isimler arasındaki Baştemir zaten aynı adın t ile yazılan biçimidir, bu yüzden yazımı belirtmek gerekebilir. Başdemir üç hecede okunur (Baş-de-mir) ve ekler ince ünlüyle gelir: Başdemir'e, Başdemir'in. Baldemir ve Bozdemir de demir ile biten adlardır.