Tonyukuk, Orhun yazıtlarının üçüncüsünü diktiren Göktürk vezirinin adıdır. Nişanyan Adlar'a göre 680–730 yılları arasında Göktürk kağanlarının yanında etkili bir komutan ve danışman olarak bulunmuştur. Kaynak, adın büyük olasılıkla Türkçe kökenli olduğunu, ancak bugüne kadar inandırıcı bir çözümlemesinin yapılamadığını açıkça belirtir; yani adın kesin bir anlamı bilinmiyor. Bazı sözlüklerde verilen giysi ya da yüz ile ilgili açıklamalar bu yüzden temkinle karşılanmalıdır.
Bu adı seçen bir aile, çocuğuna eski Türk devlet geleneğinin en tanınmış bilgelerinden birinin adını vermiş olur. Üç hecede “ton-yu-kuk” diye okunur; bazı kaynaklarda Tonyukuk yerine Bilge Tonyukuk diye unvanıyla birlikte anılır.