İltutmuş, il sözcüğü ile tutmak fiilinin geçmiş zamanlı sıfat-fiili tutmuş'tan oluşur ve “ülkeyi tutmuş, ele geçirmiş” anlamını verir. İl, Ana Türkçe *ēl'e dayanır. Tutmak, Eski Anadolu Türkçesinde dutmaq ve tutmaq biçimleriyle geçer ve Ana Türkçe *tut- (kavramak) köküne uzanır; Eski Türkçede tutmak, elde tutmak, sahip olmak demektir. Sondaki -mış eki fiillerden geçmiş zamanlı sıfat-fiil yapar. TDK'nin ülkeyi yöneten kişi açıklaması bu anlamla tutarlıdır.
Ad tarihte de bilinir: 13. yüzyılın başında Delhi Sultanlığı'nı yöneten Şemseddin İltutmuş bu adı taşır. Benzer isimler arasındaki İlbasmış ve İlalmış aynı yapıyı başka fiillerle kurar, Erdurmuş ve Özdoğmuş da -mış'lı adlardır. Üç hecede okunur (İl-tut-muş); ilk hece ince, sonraki iki hece kalın ünlülüdür ve ekler u'ya uyar: İltutmuş'a, İltutmuş'un.