İltemiz, il ve temiz sözcüklerinden kurulmuştur. İl, Ana Türkçe *ēl'e dayanır ve ülke, yurt demektir. Temiz'in kökeni şaşırtıcıdır: sözcük Türkçe gibi görünse de Vikisözlük'e göre Osmanlıca üzerinden Arapça tamyīz sözcüğünden gelir ve hukuktaki temyiz sözcüğünün ikizidir. Anlamı arı, düzenli ve saftır; Vikisözlük temiz'i kız adı ve soyadı olarak da kaydeder. TDK İltemiz'i ülkenin dürüst, temiz yürekli insanı diye açıklar.
Ad, Arapça kökenli bir sözcüğü Türkçe il ile birleştirdiği için karma bir yapıya sahiptir. Üç hecede okunur (İl-te-miz) ve bütünüyle ince ünlülüdür: İltemiz'e, İltemiz'in. Benzer isimler arasındaki Temizöz, Temizel ve Temizer aynı sözcükle başlar; İldeniz ise il ile kurulup -iz sesiyle biten, ses bakımından yakın bir addır.