İlbastı, il sözcüğü ile basmak fiilinin geçmiş zaman biçimi bastı'dan kurulmuştur ve İlbasan adının bir biçimi olarak kabul edilir. Vikisözlük'ün İngilizce sürümü adı erkek adı olarak kaydeder. İl, Ana Türkçe *ēl sözcüğünden gelir ve ülke anlamındadır. Basmak, Ana Türkçe *bas- köküne dayanır; Osmanlıcada üstün gelmek, alt etmek anlamlarını da kazanmıştır. Sondaki -dı, fiillere eklenen geçmiş zaman ekidir. Ad bu yapısıyla “ülkeyi bastı” diye bir olayı haber verir.
Çekimli bir fiille biten bu tür adlar, kısa bir cümle görünümündedir; benzer isimler arasındaki İlaldı aynı kalıbı almak fiiliyle kurar, İlbasmış ise aynı fiilin -mış'lı biçimidir. İlbastı üç hecede okunur (İl-bas-tı); s'den sonra gelen ek sert ünsüze uyarak -tı olur. Ünlüyle biten ad, ekleri kaynaştırma sesiyle alır: İlbastı'ya, İlbastı'nın.