Yurtbay, yurt ve bay sözcüklerinden oluşur. Yurt, Osmanlıca üzerinden Ana Türkçe *yūrt (konut, oba yeri) sözcüğüne dayanır; Osmanlıcada yerleşim yeri, ev, çadır ve arazi anlamlarını taşırdı. Bugün vatan, insanın doğduğu yer ve öğrenci yurdu gibi anlamlarla kullanılır. Bay, Ana Türkçe *bāy'dan gelir ve zengin, soylu demektir. TDK adı, yurdunda varlığıyla öne çıkan kişi diye yorumlar; bay'ın zenginlik anlamı bu yorumun dayanağıdır.
Bay ile biten adlar arasında benzer isimlerdeki Kanbay, Turbay ve Çağbay da bulunur; Yurttaş ise aynı yurt öğesiyle başlar. İki hecede okunan ad (Yurt-bay) ortada üç ünsüzü yan yana getirir; rt ile b'nin buluştuğu bu nokta söylenişte kısa bir sıkışma yaratır. Ekler kalın ünlülüdür: Yurtbay'a, Yurtbay'ın. Kısa yapısı nedeniyle çok heceli bir soyadıyla dengeli durur.