Şafak, Arapça شَفَق sözcüğünden gelir ve güneş doğmadan hemen önce gökyüzünde beliren aydınlığı anlatır; Nişanyan Adlar sözcüğü “gün doğumu” diye karşılar. Kayıt, adın asker argosundaki anlamına da değinir: askerlikte şafak, terhis gününü bildirir. Nişanyan'a göre bazı ad verme durumlarında bu anlam da akla gelmiş olabilir.
Sondaki k nedeniyle Şafak ek alırken okunuşta yumuşar: Şafak'ı yazılır, “Şafağı” diye okunur. İki heceli bu ad kız ve erkek çocuklara verilebilir. Benzer isimler arasındaki Şafaknur, aynı sözcüğe nur eklenerek kurulmuş bir kız adıdır; Afak ise “ufuklar” anlamıyla gökyüzü imgesine yakın bir seçenektir.