Dölek, Osmanlıca üzerinden Ana Türkçe *döle-k ya da *töle-k biçimine dayanan eski bir Türkçe sözcüktür; bu ilk biçimin anlamı sakin, ağırbaşlı ve sessizdir. Vikisözlük, Çuvaşça tülek ve Çağatayca tölek sözcüklerini akraba olarak gösterir. Bugün Türkçede dölek, uslu, ağır davranışlı kişiyi anlatır. Sözcüğün bir de yer anlamı vardır: Adana ağzında düz, engebesiz toprak parçası da dölek diye anılır. TDK'nin kaydı adı daha geniş bir yelpazeyle açıklar; iyilik, dürüstlük, beceri ve dikkatlilik de bu anlamlar arasındadır.
Dölek iki hecede okunur (Dö-lek) ve ince ünlülü ekler alır: Dölek'e, Dölek'in. Kısa ve yumuşak sesli bir ad olduğundan uzun soyadlarıyla da rahat söylenir. Benzer isimler arasındaki Tölek, Ana Türkçedeki t'li biçimi hatırlatan çok yakın bir addır; Erdölek ise aynı sözcüğü er ile birleştirir.