Özbek, Nişanyan Adlar'a göre kendi kendinin beyi, yani bağımsız kişi anlamına gelen Türkçe bir addır. Oğuznamelere göre Özbekler, Oğuz Kağan'ın egemenliğine girmeyi reddedip kendi beyleri olmayı seçen Türk topluluklarıdır. 16. yüzyılın başında Özbek boyları Semerkant havzasını ele geçirmiş ve Çağatay-Timurlu devletlerine son vermiştir. Kayda göre Özbeg, erken Anadolu Türkçesinde sık rastlanan bir kişi adıdır; Türkiye'de bu adı taşıyan yaklaşık 12 köyün ise bugünkü Özbekistan'daki Özbeklerle bir ilgisi görünmez.
Bir halk adıyla aynı olduğu için Özbek çoğu kişide önce Orta Asya'yı çağrıştırır; TDK sözlüğü de bu anlamın yanında korkusuz ve güçlü kişi anlamını verir. İki hecede okunur (Öz-bek), kız ve erkek adı olarak kayıtlıdır. Özberk ile tek ses farkı vardır. Ek alırken: Özbek'e, Özbek'in.